Yeni Yönetmelikle Tarım Alanlarında Kurallar Sertleşti

Yönetmeliğe göre tarım arazileri, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda belirtilen istisnalar dışında, arazi kullanım planlarında belirlenen amaçların dışına çıkarılamayacak. Buna göre tarla, bağ, bahçe ya da diğer tarım alanları keyfi şekilde konut, ticari tesis ya da başka bir kullanım amacıyla değerlendirilemeyecek. Arazi kullanım planlaması yapılmış bölgelerde ise amaç dışı kullanıma ayrılmış alternatif alan bulunuyorsa öncelik bu alanlara verilecek.

Yeni düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri, tarımsal amaçlı yapılar ile izinsiz yapılaşmaya ilişkin hükümler oldu. Yönetmelikte tarımsal amaçlı yapı kapsamı da ayrıntılı biçimde sıralandı. Toprak koruma ve sulamaya yönelik altyapı tesisleri, entegre nitelikte olmayan hayvancılık ve su ürünleri üretim ve muhafaza tesisleri, mandıra, üreticinin kendi ürününe yönelik yeterli boyut ve hacimde depolar, un değirmeni, tarım alet ve makineleri için sundurma ve çiftlik atölyeleri, seralar, bazı ürün işleme tesisleri, ipek böcekçiliği alanları, deve kuşu üretim tesisleri, yumru köklü bitki yıkama tesisleri, fide-fidan üretim tesisleri, tarımsal teleferik, sahipsiz hayvan barınakları, çatı GES ve sulama amaçlı GES bu kapsamda sayıldı. Bağ evi de bu yapılar arasında yer aldı.

İZİNSİZ YAPILAR İÇİN YIKIM SÜRECİ BAŞLAYACAK

Ancak tarımsal amaçlı yapı kapsamında yer almak, bu yapıların doğrudan serbest olduğu anlamına gelmeyecek. Yönetmeliğe göre hem tarımsal amaçlı yapılarda hem de tarım dışı arazi kullanımlarında izin alınması ve toprak koruma projelerine uyulması zorunlu olacak. Bu nedenle tarla üzerine “bağ evi”, “küçük ev”, “bungalov”, “depo” ya da benzeri isimlerle yapı yapılabilmesi için ilgili izin süreçlerinin tamamlanması gerekecek.

Düzenlemeyle birlikte tarım arazisine gelişi güzel biçimde yerleştirilen bungalov, hobi bahçesi yapıları, tiny house benzeri kullanımlar ya da tarımsal üretimle doğrudan ilişkilendirilemeyen yapılar koruma kapsamı dışında bırakıldı. Yönetmelik, izinsiz yapılan bütün yapıların yıkılmasını öngörüyor. Tespiti yapılan kaçak yapılar için belediyelere veya il özel idarelerine bildirim yapılacak, bu yapılar kaldırılacak ve alan yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilecek.

Süreç ise belirli aşamalarla işleyecek. Tarım arazileri üzerindeki faaliyetler, Bakanlık il veya ilçe müdürlükleri tarafından yerinde kontrol edilecek. Ayrıca uydu görüntüleri, coğrafi bilgi sistemleri ve ihbarlar da tespitte esas alınacak. Arazinin niteliğine bakılmaksızın, valilikten ya da kuruldan izin alınmadan yapılan yapılar veya onaylı projeye aykırı kullanılan alanlar izinsiz kullanım olarak raporlanacak. Tespit sonrası tutanak düzenlenecek ve durum ilgili valiliğe bildirilecek. Valilik, izinsiz yapılan işi ya da inşaatı derhal durduracak.

BAĞ EVİ VE GES İÇİN YENİ SINIRLAR GETİRİLDİ

Yeni yönetmelikte bağ evi yapımına ilişkin şartlar da açık şekilde belirlendi. Buna göre bağ evi yapılabilmesi için en az 5 dönüm arazi bulunması gerekecek. Yapının büyüklüğü ise 30 metrekareyi aşamayacak. 30 metrekare taban alanına sahip olmak kaydıyla 2 katlı bina yapılabilecek. Ayrıca bir parselde yalnızca 1 ev inşa edilebilecek, aynı aile de aynı bölgede sadece 1 bağ evine sahip olabilecek. Dikili arazilerde ise 30 metrekarelik yapı için 1 dönüm alan yeterli kabul edilecek.

Tarım arazilerine kurulacak güneş enerjisi santralleri için de yeni sınırlamalar getirildi. Buna göre GES kurulumuna yalnızca kuru marjinal tarım arazisi sınıfındaki parsellerde izin verilecek. Mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili arazi ya da sulu tarım arazisi üzerine GES kurulamayacak. Sadece ahır, sera gibi tarımsal yapıların çatısına kurulan küçük sistemler ile sulama pompalarına güç sağlayan GES’ler tarımsal amaçlı yapı kapsamında değerlendirilecek.

İzinsiz yapılaşma halinde sadece yıkım değil, idari para cezası da uygulanacak. Yapının kapladığı her metrekare için idari para cezası kesilecek. Ceza tutarı, arazinin sınıfına ve zarar verilen toprağın niteliğine göre hesaplanacak. Arazi sahibine ya da yapıyı yapana, yapıyı yıkması ve alanı eski haline getirmesi için 2 ayı geçmemek üzere süre verilecek. Bu süre sonunda işlem yapılmazsa belediye veya il özel idaresi 1 ay içinde yıkımı gerçekleştirecek. Yerel yönetimlerin bunu yapmaması halinde ise Tarım ve Orman Bakanlığı devreye girecek, yıkımı doğrudan yapacak ya da yaptıracak.

DENETİM DİJİTALE TAŞINDI, İTİRAZ HAKKI SINIRLANDI

Yeni düzenleme, yıkım sonrası arazinin yalnızca boşaltılmasını değil, yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesini de zorunlu kıldı. Yani kaçak yapı kaldırıldıktan sonra alanın temizlenmesi, tarımsal faaliyet yapılabilir hale getirilmesi ve gerekiyorsa eski niteliğine döndürülmesi gerekecek. Ayrıca izinsiz yapılaşma tespit edilen arazilerin tapu kütüğüne, kullanım kısıtlamaları ve aykırılıklara ilişkin şerh düşülecek. Bu şerh, arazi eski haline getirilmeden kaldırılmayacak.

Büyük ova koruma alanlarında ise daha sıkı bir uygulama öngörüldü. Bu alanlarda bulunan tarım arazileri hiçbir şekilde amacı dışında kullanılamayacak. Sadece alternatif alan bulunmaması ve ilgili kurul ya da kurulların uygun görüş vermesi halinde, yalnızca tarımsal amaçlı yapılar ile Bakanlık ve ilgili bakanlığın ortak kamu yararı kararı aldığı faaliyetler için izin verilebilecek.

Öte yandan bundan sonra tarım arazileriyle ilgili tüm başvuruların TAD Portal adlı dijital sistem üzerinden yapılacağı da düzenleme altına alındı. İmar planı, tarımsal yapı, maden arama ve enerji yatırımı gibi başlıklar artık dijital başvuru sistemi üzerinden yürütülecek. Kararlara ya da arazi sınıf tespitine itiraz etmek isteyenler ise bu hakkı yalnızca 1 kez kullanabilecek. Tebliğ tarihinden itibaren 1 yıl içinde valiliğe başvurulması gerekecek ve Bakanlık tarafından verilecek karar kesin olacak.